W polskim systemie prawnym najbardziej znaną i najbezpieczniejszą formą zatrudnienia jest umowa o pracę, jednak w wielu sytuacjach stosuje się również umowy cywilnoprawne, czyli takie, których postanowienia regulowane są przez Kodeks cywilny, a nie Kodeks pracy. Choć mogą brzmieć skomplikowanie, zasady ich działania są stosunkowo proste.
Umowy cywilnoprawne - czym są i kto może je zawierać?
Umowy cywilnoprawne to dobrowolne porozumienia zawierane między dwiema stronami – osobami fizycznymi, osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi, które nie mają osobowości prawnej, ale ustawa nadaje im zdolność prawną – które ustalają wzajemne prawa i obowiązki w określonym zakresie. Mogą być zawarte zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej.
Rodzaje i charakterystyka najczęściej zawieranych umów cywilnoprawnych
W praktyce najczęściej występują 2 rodzaje umów cywilnoprawnych: umowa zlecenie oraz umowa o dzieło. Obie są uregulowane
w Kodeksie cywilnym, jednak różnią się zakresem wykonywanych prac, odpowiedzialnością oraz celem, jaki ma zostać osiągnięty.
Umowa zlecenie jest umową starannego działania, co oznacza, że osoba przyjmująca zlecenie zobowiązuje się do wykonywania określonych czynności z należytą starannością, lecz nie gwarantuje osiągnięcia konkretnego rezultatu. Jako przykład można śmiało wskazać tutaj udzielanie korepetycji czy pracę trenera personalnego. Umowa ta jest dość elastyczna i pozwala stronom na samodzielne ustalenie zakresu wykonywanych prac. Jeśli jednak nie jesteś uczniem/studentem poniżej 26 roku życia, umowa cywilna wiąże się dla zleceniodawcy i zleceniobiorcy z obowiązkiem opłacania składek ZUS, co oznacza, że pod względem finansowym zbliża się ona do kosztów poniesionych przy zatrudnieniu na umowę o pracę.
Drugim najpopularniejszym rodzajem jest umowa o dzieło, która jest z kolei umową rezultatu. W tym przypadku kluczowy jest konkretny efekt końcowy, jaki ma zostać osiągnięty. Może to być przedmiot materialny, taki jak mebel czy obraz, ale również dzieło intelektualne w postaci tekstu, projektu graficznego, programu komputerowego lub nagrania. W umowie o dzieło wykonawca odpowiada za to, aby dzieło było zgodne z ustaleniami i nadawało się do użytku zgodnie z zawartą umową. Umowa ta co do zasady nie podlega obowiązkowym składkom ZUS. Jest to forma współpracy szczególnie popularna w branżach kreatywnych oraz wszędzie tam, gdzie efektem pracy ma być coś indywidualnie stworzonego.
Różnice między umową cywilnoprawną a umową o pracę
Zawarcie umowy o pracę oznacza powstanie stosunku podporządkowania, w którym pracownik wykonuje polecenia pracodawcy. Pracodawca ustala miejsce oraz czas wykonywania pracy, a pracownik nie może odmówić wykonania obowiązków wynikających z zakresu jego zatrudnienia. Umowa o pracę narzuca określone terminy wypowiedzenia, urlopy wypoczynkowe czy określone świadczenia społeczne. Definiuje ona również wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.
W przypadku umów cywilnoprawnych relacja stron wygląda inaczej. Nie występuje tu podporządkowanie pracownicze, a osoba zatrudniona na umowę cywilnoprawną ma znacznie większą swobodę w organizowaniu swoich działań i sposobie realizacji powierzonych jej zadań. Takie umowy zapewniają więc dużą niezależność, ale nie dają uprawnień, które przysługują osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę.